Obulabe bw'ebiwuka ebiva ku mazzi mu nju

Okubeera n’ebisenge ebinnyogovu mu nju kintu ekiyinza okulabika nga ekitalina mutawaana mu kusooka, naye kivaamu obulabe bungi nnyo mu nju n’obulamu. Obuwuka bwa fungus n’obutoffali obutono (spores) bitandika okukula mu bifo awali amazzi n’okunnyogovu okungi okuyitiridde. Kino ssi kyonona nju yokka naye kireeta n’obuzibu eri obulamu bw’abo abagibeeramu, naddala abaana n’abantu abakulu abalina obuzibu mu kussa. Ebiwuka bino bikula mangu nnyo mu mbeera y’obunnyogovu, ne bitandika okusaasaana ku bisenge, mu nsawo z’emmere, ne mu bintu ebirala eby’omu nju. Okulwanyisa obuwuka bino kyetaagisa okumanya gye biva n’engeri y’okubigobamu okusobola okukuuma obuyonjo n’obukuumi mu maka.

Ekiwandiiko kino kiriwo ku lw’okumanyisa naye ssi kigezo kya ddagala. Nsaba weebuuze ku musawo omukugu ku nsonga z’obulamu n’obujjanjabi obukutuukirawo.

Okukebera n’okumanya omukka ogunnyogovu

Okunnyogovu kw’empewo (humidity) kye kimu ku bintu ebisinga okuleeta obuwuka bwa fungus mu nju. Amazzi (moisture) bwe gakwata mu bisenge oba mu nsawo z’engoye, gawa obuwuka buno ekifo we busobola okukulira mu bwangu. Amazzi gano gayinza okuva ku nnyumba eyayiise, emmuli ezitavaamu mpewo, oba mu kaseera k’enkuba ssinga enju eba erina ebituli mu nkasuka. Okunnyogovu (dampness) bwe kubeera okungi, ebisenge bitandika okukyuka langi n’okuleeta akasu akabi akasobola okulwaza abantu. Kikulu nnyo okukakasa nti buli wamu mu nju tewali mazzi gakungana, naddala mu kinaabiro ne mu fumbiro, okusobola okuziyiza obuwuka buno obutakula. Okukebera (inspection) buli kaseera mu bifo ebitalabika kiyamba okuzuula ekizibu kino nga kikyali kitono.

Obulamu n’obukuumi mu nju

Obuwuka bwa fungus bukola obutoffali obutono ennyo obuyitibwa spores obutambulira mu mpewo ne buyingira mu mawuggwe. Obutoffali buno bwe buyingira mu mubiri gw’omuntu, busobola okuleeta obuzibu bw’obulamu (health) obwenjawulo nga ssenyiga ow’olubeerera oba okuziyira. Abantu abalina asima basobola okufuna obuzibu obw’amaanyi, ate abalala bayinza okufuna okuzimba kw’emimiro oba amaaso okuba amamyufu buli kaseera. Obukuumi (safety) mu nju buba mu kabaane ssinga ebiwuka bino tebigobwa mangu kubanga bisobola n’okulya embaawo ezizimbye enju. Okukuuma obuyonjo kintu kikulu nnyo kubanga obutoffali buno buba tebulabika na maaso naye buba busaasaana mu mpewo buli lw’ossa.

Okulongoosa n’okugoba ebiwuka

Okulongoosa (cleaning) ebiwuka bino kyetaaga obwegendereza obw’amaanyi okuziyiza obutoffali obutasaasaana mu nju yonna. Okugoba ebiwuka (remediation) kuyinza okukolebwa nga okozesa amazzi agalimu ddagala eritta fungus, naye kiba kirungi okukozesa abakugu ssinga ekifo ekikutte kinene nnyo. Obuyonjo (hygiene) mu nju busobola okukuumibwa nga buli kifo ekikutte obuwuka buno kiggyibwako bulungi n’okukakasa nti kyakala n’empewo. Ssinga ekisenge kiba kikutte nnyo, kiyinza okwetaagisa okuggyako langi yonna n’okuddamu okulongoosa n’eddagala erisobola okuzikiriza emizi gy’ebiwuka bino gye gyekweka mu nnyumba.

Okulabirira amaka n’ebisenge

Okulabirira (maintenance) amaka go kye kikaaza ekisookera ddala mu kulwanyisa obuwuka obuva ku bunnyogovu. Okukuuma ebisenge (walls) nga biyera n’okukakasa nti tewali bituli biyingiza mazzi kiyamba okuziyiza fungus okufuna we busimba amakanda. Ssinga ozuula nti waliwo amazzi agatonnya okuva ku nnyumba oba emidumu, galongoose mangu nnyo nga tennaba kuyita ssaawa 48. Okukuuma amaka (home) nga mayonjo kiyamba okuziyiza obuwuka bwa fungus okusaasaana. Amaka agalina enkola ennungi ey’okulabirira ebizimbe gategefu okumala emyaka mingi nga tegalina buzibu bwa bunnyogovu buno obuleeta ebiwuka eby’obulabe.

Emiwendo, ebisale, oba omuwendo gw’ebintu ebimenyeddwa mu kiwandiiko kino bisinziira ku mawulire agaliwo mu kaseera kano naye bisobola okukyuka mu biseera eby’omu maaso. Kikubirizibwa okukola okunoonyereza kwo ku bubwo nga tonnasalawo ku nsonga z’ensimbi.

Obuyonjo n’empewo eyitamu

Okukakasa nti empewo eyitamu (ventilation) mu nju bulungi kye kimu ku ngeri esingayo obulungi okuziyiza fungus mu nju yo. Empewo bw’eba etambula bulungi, ekendeeza ku bunnyogovu obuba mu nju n’okukaza ebifo ebiba bitobye. Kino kiyamba okukaza ebisenge n’okuziyiza amazzi okukwata ku nsawo z’emmere oba engoye. Mu bifo nga ebiwummulo oba ebisenge ebisulwamu, kiba kirungi okuggulawo amadirisa buli lunaku okuleeta empewo empya. Obuyonjo mu nju businziira nnyo ku ngeri gye tuyingizaamu empewo n’okukakasa nti ebifo ebikunganya omukka omunnyogovu bifunirwa amangu eddagala.

Okumaliriza, okulwanyisa obuwuka obuva ku mazzi mu nju kintu ekyetaaga obwegendereza n’okukolerawo mangu nga ozuula obuzibu. Okumanya engeri y’okuziyiza amazzi okukwata mu nju, okukuuma empewo nga eyitamu bulungi, n’okulongoosa mu ngeri ey’ekikugu biyamba nnyo mu kukuuma obulamu bw’abantu n’obukuumi bw’amaka. Buli nnannyini nju asaanidde okukebera amaka ge buli kaseera okukakasa nti tewali bunnyogovu buyinza kuleeta fungus, kubanga okuziyiza kusinga okujjanjaba okuzibu.